Arabesk Yıllar: 80’lerin Sesi ve Bir Darbe Kültürü Olarak Arabesk

1980’li yılların ‘iktidar’ müziği arabesk ile ilgili yazdığım bir makalenin giriş bölümü.. Ebru SÜREK, 2010

Arabesk1, kente göçen, kent ortamıyla uyum sağlayamayan, kentsel yaşantıya katılamamış olan kır kökenli nüfusun kültürü olarak görülür. (Özbek, 1991) Doğu motifli, kuralsız ve söz ağırlıklı olan arabesk müzik ise, çevreye uyumsuzluğu, yabancılaşmayı simgeleyen bir müzik tarzı olarak tanımlanır. Kültüre yönelik politikaların açıkça şekillendirilip uygulandığı, laikleşen bir ülke olan Türkiye’de bu müziğin varlığı, ilk kez ortaya çıktığı 1960’lı yıllardan itibaren her düzeyde şiddetli tartışmalara yol açmıştır. Arabesk müzik, varlığıyla ikonları, sembolleri ile Türk kamu hayatının her alanını kaplamış bir reform hareketinin başarısızlığını sergiler. Türk toplumu için arabesk tartışması, birey olarak kendisini, mekan olarak şehri, devleti ve hükümetleri anlamlandırmayı içerir. (Stokes, 1992) Arabesk, bütünsel bir anti-kültürdür ve şehir hayatının her alanını kapsayan ve kaos ve düzensizlik havasında kendisini gösteren bir yaşam tarzı olarak kabul edilir.

Bu bakış açısı, ayrıntılı ele alınması ve sorgulanması gereken bir bakış açısıdır.Arabesk, öncelikle bir müzik türüdür. Türkiye’de 1960’lardaki toplumsal canlanışın ve modernleşmenin ivme kazandığı bir dönemin ürünüdür ve her yeni toplumsal olgu gibi ortaya çıkışını hazırlayan çeşitli etmenlerin bir arada, detaylı incelenmesi gerekir.

Varolan uygulamanın tersine, bir müzik türü veya kültürel herhangi bir ürünü ve onun toplumsal anlamını saptamada yalnızca tüketicilerinin nitelik ve tarzlarını incelemek yeterli değildir. Bir kültürel ürün, değişik konumdaki birey ve gruplar tarafından değişik şekillerde algılanabilir. Arabesk müzik özelinde; bu tarzın oluşma şekillerinin de tarzın ürünleri, üreticisi, tüketicisi ve döneminin tarihsel, toplumsal, ekonomik ve kültürel yapısı dahilinde incelenmesi gerekir.

Arabesk müzik, 1960’ların ortalarından 1980’lerin sonlarına kadar çeşitli toplumsal serüvenlerden geçmiş, yok sayılıp yasaklandığı dönemlerden, toplumsal muhalefet niteliğinden (görünümde) sıyrılan ve sistemle bütünleşen, hatta siyasi propoganda kasetlerine girerek meşrulaşan bir konuma ulaşan uzun bir süreç geçirmiştir. Bu makale, arabesk müziğin yok sayıldığı 70’lerden piyasayı ele geçirdiği 80’lere uzanan bu yolculuğu ele alarak, başta politik olmak üzere, sosyal, ekonomik ve kültürel çıkarımlarla dönemin iç dinamikleri ve toplumsal yansımalarını irdelemeyi amaçlamaktadır…

1Arbesk: Arap üslubu. Özellikle Endülüs yoluyla Avrupa’ya geçen ve mimarlıkta, süslemede, müzikte ve balede kullanılan serbest, grift ve süslü üslup. (Öztuna, 1969)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: